I am what I am; I will be what I will be.

Friday, November 10, 2017

‘South Asia’ as an Idea and a Problem of Modernity

(Plenary lecture delivered at the conference, ‘Modern Matters: Negotiating the Future in Everyday Life in South Asia,’ Lund University, Thursday 22 September, 2016)
Good morning.

When I was asked in early August to speak at this conference on the broad theme, ‘Modern Matters: Negotiating the Future in Everyday Life in South Asia,’ I was reading an interview with Terry Eagleton by Alejandra Ríos which had as its point of departure the following question: 'What’s Next After Postmodernism?' In a sense, Eagleton was already thinking of postmodernism within an idiom of the past. I wondered why we were about to begin a conversation on modernity in South Asia this late. I wondered if we have not debated modernity quite extensively, particularly visible in social sciences in India.

Having looked through the topics of papers initially submitted and after listening to the discussions over the last two days, I can see that much could still be said about modernity in our part of the world, without concerning ourselves too much with issues such as post modernity. Self-consciously however, I will not get into this today. 

You have already debated in some detail how modernity manifests in the place you have collectively called ‘South Asia.’ My engagement with the question of modernity would in the form of an anxious-ridden and curious wanderer meandering through the intellectual and cultural terrains in that region. So let me begin with some questions for revisiting modernity along with the idea of South Asia. I choose to specifically dwell upon the idea of South Asia for various intellectual imperatives. 

For one, the question of modernity has been seemingly discussed in the confines of sovereign territories of nation states as if it recognizes national borders. In the context of the after-life of the deliberations at this conference, it is perhaps heuristically important to locate modernity in a kind of regional framework by stressing upon it’s relation with the idea of South Asia. 

Secondly, continuing with the first one, is the realization that deliberations on modernity, it’s characteristics in historical and sociological purview, seem to be a dominant muse on theoretical turfs alone. This is the time that we look much beyond this, toward instances of more organic connections among local contexts within the region of South Asia, in order to propose ways forward in theoretical deliberations on modernity. All this is for the future.

Today, I am not too keen to speak about modernity as such, or it’s various appearances in the region. My interest at the close of your discussions is to outline a few issues of one specific construct of modernity in our region. And that is South Asia itself. 

South Asia is often seen as a concrete reality, imagined primarily in geo-physical or cartographic terms. This is more clearly visible in contemporary political science and international relations scholarship, even though other disciplines such as sociology don’t do much better. I think this is mostly due to our inability to transgress what might be called ‘nationalized’ domains of knowledge production, which hinders the possibility of comprehending the region across both disciplinary and national borders. 

In this general context, I will briefly look at the region as an incomplete idea and a problem of modernity, which still needs to be explored and worked out. For me, South Asia is not a given. At best, it is a work in progress, and thus a challenge to those notions of modernity that allude to the rigidity and finitude of the constructs. In saying so, I am reminded of the Zygmunt Bauman’s detailed discussion on the ambivalence of modernity, ambivalence between familiar, indubitable, and classified, and everything that seems queer in the framework of modernity. One need not subscribe to the scheme of post-modernity to reckon with the ambivalent character of modernity, particularly in the context of South Asia.

I will revisit recent debates on what South Asia means both as a product of modernity and as a specific kind of lived reality, a process in perpetuity. Later, as another incomplete effort, I will also briefly place in context how academic rituals of knowledge production look at South Asia and pose the question if it might be possible to re-imagine the region through more nuanced forms of cultural and intellectual knowledge production.
My immediate interest comes from two specific locations:

1) First is my institutional location at South Asian University established by South Asian Association for Regional Cooperation where I often hear official platitudes of regional cooperation, South Asian consciousness and so on, without much to see on the ground. So I am often caught between South Asia of official imagination and rhetoric, South Asia as it exists on the ground, and South Asia as it could exist according to the fantasies entertained by some of us -- not only as a place, but also as a framework for research. 
2) Second location is my presence here today along with all of you in this place discussing how modern matters in South Asia.

In both cases, though we seem to take South Asia for granted and as a given, I am not sure if things are that simple. Let me share with you some of my anxieties. My concern is, when all of us take South Asia for granted, as does SAARC, do we get a fuller and a nuanced perception of the region? Or in other words, does South Asia as a modern finished entity communicate the its latent as well as manifest unfinished nature? Is our knowledge of the Maldives for instance, comparable to that of India? Or, to take a less extreme example, do we know at least as much of Maldives as we do of Sri Lanka?
Or, does our perception, understanding and knowledge of the region remain merely at the level of rhetoric, in the safe and comfortable framework of modernity where things are classified and differences are erased beyond redemption? Does this even matter in the real world? Let me outline some of the key issues of South Asia as a product of modernity, and explore if academic and cultural practices have a better chance of imagining South Asia differently or more fully?

Imtiaz Ahmed’s simple suggestion that “the idea of South Asia is both new and old” (Ahmed 2012: 1) makes perfect epistemological sense as it places in context historical and contemporary enigmas associated with the region and the concept. 

What he means by this is that the terminology of ‘South Asia’ is new. Compared to this however, if the term also includes to “the people and the things that make up the region,” then it is a fairly old idea, based on “civilizational and historical” imperatives (Ahmed 2012: 1). In the same context, as suggested by Nandy, “the idea of South Asia is partly artificial” as are “its nation states” while it is also “partly an imposed one” (Nandy 2005: 241). Both Ahmed and Nandi seem to be in unison in suggesting that South Asia has more layers within its structure of meaning than the dominant value-system and cognitive apparatus of modernity could allow to perceive. 

The coinage, ‘South Asia’, is often attributed to the US State Department and was the result of post-World War Two and Cold War era political compulsions primarily as understood by the US. Like many other contemporary ideas and categories in the region which came to us via the discursive practices of modernity, it is an importation that has been politically adopted by the eight nation states which currently constitute the South Asian Association for Regional Cooperation without significantly exploring its nuances. 

At the level of SAARC and in the official perception of the nation states that constitutes SAARC, South Asia merely remains a political and cartographic category. At the level of quotidian practice, it is a flippantly used concept. And that too, in the midst of significant land and maritime border issues involving India, Pakistan, Bangladesh and Sri Lanka as well as an uneven play of politics. The terminology itself was used more often exterior to the region until 1985, when SAARC was established. The division of the world into convenient areas of study which includes South Asia occurred soon after the end of the Second World War and the clear emergence of the United States as a superpower. 

In this context, it became imperative that the world was more clearly dissected, studied and situated which went beyond the older areas of study made necessary as a result of colonial expansion. More specifically, this required the production of knowledge about areas of the world about which American policy makers knew very little (Guneratne and Weiss 2014: 4). 

This was not a simple intellectual curiosity. More importantly, it was a political imperative that also fed into schemes of global security, intelligence and politics of carving out spheres of influence in the emerging Cold War. It is in this context that the interest in the idea and category of ‘South Asia’ for the United States Department of State makes political sense. In this larger intersections of meanings, politics and sensibilities, the study of specific world areas including South Asia expanded rapidly in the US university systems with the establishment of centres of expertise with funding from the National Defense Education Act of 1958 (Guneratne and Weiss 2014: 4). 

This also shows the security prerogative in understanding these kinds of global areas as specific political ‘curiosities’ rather than cultural areas or interconnected social systems through which ideas, objects and people flowed over a considerably long historical period, much before the advent of European colonialism and the nation states which currently inhabit the region. 

In this sense, South Asia as a specific category and label was invented in North America; fine tuned in Western Europe and was finally imported to the region. And by and large, those of us in the region are mere inheritors and followers in this scheme of things rather than creative re-inventors.

One of the basic problems with ‘South Asia’ invented in this manner and as it exists at the rhetorical-epistemological plain today is its seeming leveling of culture, politics and social variations across the region, making invisible its complexities and inherent anxieties. Is this an inevitable consequence, qua necessary evil, in the scheme of modernity? At this conjuncture, let me make two basic propositions, underlining the possibility of rethinking South Asia beyond the strict pale of modernity: 

1) These issues in the recent construction and meaning in the category of South Asia does not mean that an imagination of the region did not exist in different ways in the pre-colonial past or does not exist today at the level of different kinds of practices undertaken by people. But much of this exists beyond the flippant deployment of the idea of South Asia.

2) In this general context, it is also clear that the realization of SAARC as a truly responsive and relatively internally egalitarian regional organization has not borne fruit in any significant fashion mostly due to the hegemony of statecraft of nation states within SAARC generally practiced with an obsessive focus on the nation.

Let me now focus on South Asia as an area, an idea and a problem.

In their new book, Pathways to Power: The Domestic Politics of South Asia, Arjun Guneratne and Anita M. Weiss, note that as an area for study, compared to many world regions such as Southeast Asia carved out for study, which lack a sense of ‘organic unity, the logic of selecting South Asia as a group of states that should be collectively explored is easier to fathom (Guneratne and Weiss 2014: 4). As they point out, most of these countries share “cultural affinities deriving from a common past as well as the legacy of the British Indian empire” which established within the nation states that emerged after official decolonization “similar frameworks of constitutional governance, public administration, military organization, systems of law not least, a common elite language of English” (Guneratne and Weiss 2014: 4-5). However, cultural affinities from a somewhat connected past is mostly underrepresented in the rhetoric of regional and national politics today. 

Imtiaz Ahmed, one of the most consistent dreamers of South Asia, in a trying moment of frustration defined the region as ‘chaotic’ and ‘stagnated,’ which all of us who live or work there also experience quite often (Ahmed 2002). From that moment of frustration, Ahmed goes on to pose the following question, partly inspired by some of T.S. Elliot’s ideas which further self-reflexively crystallize the collective frustrations of proponents of South Asia, including myself:
“have we not succeeded in our own fashion and fancy a ‘hollow South Asia’, a ‘hollow SAARC’ and indeed even a ‘hollow South Asian’ having only shape without form, shade without colour, [a] paralysed force, gesture without motion?” (Ahmed 2002).
Despite incessant meetings, cultural events and conferences, where South Asia seems to be clear, why is it so difficult for some of us to imagine and even more difficult to achieve? Providing a partial answer to this question, Asish Nandy has described South Asia as the only region in the world where most states prefer to define themselves, “not by what they are, but by what they are not” (Nandy 2005: 541). According to him, “Pakistan, Sri Lanka and Nepal try desperately not to be India” while Bangladesh “has taken up the more onerous responsibility of avoiding begin both India and Pakistan” (Nandy 2005: 541). 

Despite Nandy’s exaggeration of regional politics, it seems to me that at some level, he is referring to these countries’ established practice of being the antagonistic ‘other’ of each, based on the manner in which contemporary political compulsions of nation states unfold locally, rather than with reference to some of the shared cultural practices that no longer take the centre stage in regional or national-local politics. More insidiously, these practices and histories are no longer within recallable collective memory for most people as well. 

Ahmed has noted that “regionalism in South Asia is as much an effort as it is an idea” (Ahmed 2012: 1). Very clearly, that effort is still by and large an abstract notion that needs to evolve beyond mere abstraction, and travel to the streets and the consciousness of the region’s people. On the other hand, as argued by Nandy, the concept of South Asia at certain levels can be seen as an “acultural, emotionally empty, territorial concept” (Nandy 2005: 542). 

In a sense, both Ahmed’s and Nandy’s ideas are very similar. Both are talking about an idea that needs realization in contemporary times. However, while Ahmed offers some hope, Nandy offers none or very little. His antipathy towards the concept comes from his disagreement with the terminology of South Asia which he considers to be a-historical. Even though he accepts that it is a ‘compromise’ and a ‘neutral term,’ he is unhappy with this ‘improvisation,’which he only deploys “in deference to my friends and colleagues from the rest of the region” (Nandy 2005: 542). 

This disagreement needs some reflection as it has much to do with comprehending the kind of regionalism that could emerge or might not in South Asia by focusing on how history is read in the present. Nandy suggests that the term South Asia acquired public status in the region in the 1980s “because the medieval name of the region, Hindustan or Al Hind, and its ancient name, Bharatvarsha or its lesser known variation, Jambudvip--- had become ideologically tainted” due to the association of these terms with the nation state of India (Nandy 2005: 542). 

It is correct that terms such as Hindustan, Al Hind, Bharatvarsha and Jambudvip often referred to an extended area in the medieval and ancient past much beyond the borders of present day India, the nation state. This area included much of contemporary sub-continental South Asia in geographic and civilizational terms. But unlike what is expected today as a pronounced regionalism by proponents of the idea of South Asia, these earlier notions were vague, liminal and too flexible at best though they consisted of lived-realities encountered in travels, circulation of ideas, myths and so on. In other words, these ancient experiences were proximate at some levels, and distant at others.

On the other hand, one has to wonder whether present day nation states such as Sri Lanka and the Maldives, separated by the ocean from the mainland, were part of the extended reality and imagination represented by Hindustan, Al Hind, Bharatvarsha and Jambudvip compared to sub-continental mainland. More broadly, I have in mind the areas which include southern states of India in addition to Maldives and Sri Lanka. It is this culture area which a Maldivian diplomat once referred to as Southern South Asia.

Sri Lanka for instance, shared many cultural and religious practices, kinship systems, languages, language scripts, monarchic practices and very proximate and sometimes extremely hostile relations with kingdoms in the mainland as local inscriptions as well as historical chronicles such as Deepwamsa (compiled in the 04th Century) and Mahawamasa (compiled in the 05th Century) written in Pali attest. The lesser known of the older terms for the region, Jambudvip was well-known in Sri Lanka by its Sinhala term Dambadiva, which remains in use even today in much the same way it was understood in the ancient Pali chronicles of the country. 

This relationship is also evident from details embedded in the Sinhala dance routine known as ‘Wadiga Patuna.’ This is part of the healing ritual, ‘sooniyam’, depicting through comic sequences, the entry of Brahmans to Lanka from ‘India’ (or to use the older forms, from Hindustan, Al Hind or Jambudvip). According to myths associated with the dance and the ritual, the Brahmans came to Sri Lanka from ‘India’ to heal the sickness the local king was suffering from. There was no local expertise to address this condition. As the Brahmans enter Lanka, the language initially used by them is mixture of Sanskrit, Tamil and Sinhala which clearly marks out their difference, unfamiliarity with local conditions and above all, their ‘foreignness.’ 

Their foreignness and distance from the local cultural terrain is further emphasized by their costumes and long beards, which portray aspects of Sinhalas’ imagination of Brahmans. Significantly, the Brahmans were not recognized or understood by the local ritual experts, and by extension the people as well. But towards the end of the ritual, mutual understanding becomes possible as the language transforms into ‘Sinhala’ while Sanskrit and Tamil elements disappear. On one hand, it is possible to argue this is a representation of the assimilation or Sinhalization of migratory Brahman communities. On the other hand, it is also indicative of the distance and relative unfamiliarity of specificities of the culture world beyond the island’s oceanic boundaries beyond certain layers of familiarity. And it took considerable effort and time to acquire familiarity of this culture world beyond the ocean, if and when necessary. 

In terms of this understating, Jambudvip was both familiar at some levels and very unfamiliar at other levels. It was emotionally proximate in some respects but physically and politically distant in other ways. It was familiar as a place associated with the life of the Buddha and other cultural practices as well as a source for specific materials and expertise such as ritual specialization as evident in many ritual texts and Sinhala myths. But it was also a place in the distance, which one had to cross the ‘seven seas’ (sat samuduru) to reach. Besides, it was a source of invasion and catastrophe, a source from where political instability and historical ruptures reached across the ocean. 

In this specific context, there are no historical references in Sri Lanka that allows for an argument for a consciousness of the region in its pre-colonial and ancient manifestations as a specific cultural and emotional zone. It also does not appear that the ancient terminology at least in the Lankan context provided a sensibility for an overarching regional identity despite very obvious instances of cultural and mythical familiarity one can cull out from literary and ritual sources. 

Given this historical reality, it is not possible to make a claim for Hindustan, Al Hind, Bharatvarsha as a possible gloss for South Asia in contemporary Sri Lankan political contexts though Jambudvip might touch a more sympathetic chord due to its Buddhisisation in the Sri Lankan context within practices of pilgrimage. But then, that would only refer to a Buddhist world closely and emotionally linked to the life of the Buddha. 

In the discussions of the historical context, an issue that is generally not addressed in these discourses is the fact that such terminology was given by the literate and often brahmanical segments of society in literary sources. Was the textual significance these terms created similarly evident in non-textual references and practices? For instance, when Hindu pilgrims travelled to their sacred places as did Buddhists, they navigated across a ‘sacred geography’ within which everything happened to be ‘part of a living, storied, and intricately connected landscape’ (Eck 2012: 2). In their travels, they dealt with what Diana Eck has called a ‘polycentric’ landscape where each site had its own significance (Eck 2012). The wanderings of these pilgrims painted on the ground a very different and nuanced cartography as well as an experience of an extended place. But was it understood in these routine practices as Hindustan, Bharatvarsha and so on? Or were they perceived merely in experiential terms? 

More importantly however, the older broader civilisational aspects of terminologies such as Hindustan – irrespective of their limitations in contemporary use -- have been appropriated by the Indian nation state for its own limited purposes which has brought these terms into “constant tension with the Indian nation-state” (Nandy 2005: 543). And today, these terms have also been appropriated by non-state entities within India for their own parochial political use. 

This also means a further distancing of such terminology across the region’s emotional makeup. In this specific historical and political conjuncture, South Asia remains the only neutral political terminology throughout the region despite Nandy’s characterization of it as an “acultural, emotionally empty, territorial concept” (Nandy 2005: 542). 

It seems to me this seeming emotional emptiness and lack of a sense of history in the concept needs to be addressed by precisely infusing into it what is missing. But such a consciousness cannot come from SAARC. It also can hardly be expected from agents of South Asia’s disparate state bureaucracies. 

Besides, in terms of global politics as well as the way in which regional politics routinely play out within the region in SAARC as well as beyond it, the centrality of India overshadows much of the remainder of the region. This is not a simple matter of recognizing India’s economic or political power. That would be obvious. But that centrality needs to be tempered with a nuanced sensibility towards the region in terms of culture, politics as well as knowledge if the region is to be imagined differently than it is today. The question is whether this is possible?

In this sense, it is clear that despite thirty years of SAARC and the numerous efforts of sensible proponents of the idea of South Asia, the consciousness of South Asia, which necessarily has to come from the wider recognition of its regionalism by the region’s people, is yet to be collectively defined and embraced by the wider regional polity (Nandy 2005: 542).

I think what I have said so far should make it very clear why I prefer to see ‘South Asia’ as an incomplete idea or as a problem we have inherited from the way modernity has manifested in our region and from the ways in which the nation states in the region have interacted with each other, rather than as a concrete and coherent reality. But I am not sure if this incomplete picture of the region with its inherent contradictions and uneven play of politics and the difficulties these situations throw out are taken into account, whenever South Asia is invoked in both political and academic rituals of our time.

From this obvious position, let me pose one rhetorical question: Since South Asia’s nation states as well as its main regional forum, SAARC cannot work out a sensible regional sensibility that would allow us to comprehend the region more fully, who could? Before my sense of romance and idealism on these matters began to falter, I used to believe that this is something academia might be able to do by devising regional frameworks for research and knowledge, which might allow us to trespass across both disciplinary and national borders. 

But now, it appears more clearly that nationalized systems of knowledge production as well global real politics have not allowed us to do so. I want to briefly explore this by looking at the structure of two academic platforms as a simple illustration: that is, this conference itself, and the excellent series of publications known as ‘South Asia Across Disciplines.’ For me, the question is this: are these forums able to perceive South Asia in a more nuanced and comprehensive fashion than do SAARC or state entities?

Let’s look at the conference first. South Asia Swedish Network has been hosting important academic events for a considerable period of time. The present conference is one such event. How does South Asia manifest in the conference in a concrete sense? I counted 57 entries in a cursory exploration of the initial submissions. Of these, 46 focussed on India, two on Nepal, one on Bangladesh; one on Afghanistan; one focused on the Pakistan-Afghanistan border zone, one on Sweden and India, four suggested their interest was on South Asia though I was not sure of the actual focus, and I simply could not fathom the focus of one more paper on the basis of the title. The actual numbers are not important here. What is important is the pattern of research and the cartography of South Asia these presentations formulate in terms of knowledge they produce. Clearly, there is an overwhelming emphasis on exploring the present as well as the past of India. 

One could see a similar uneven focus in ‘South Asia across Disciplines’ as well. Without a doubt, it is a significant initiative. And it is even more significant now because, thanks to collaboration between the three original US-based publishers and Primus Books in Delhi, those of us in the region can also aspire to buy these texts and read them at leisure. 

The stated aim of the series is to publish “work that aims to raise innovative questions in the field,” which “include the relationship between South Asian studies and the disciplines; the conversation between past and present in South Asia; the history and nature of modernity, especially in relation to cultural change, political transformation, secularism and religion, and globalization.” From what I have read, the hopes of innovative approaches and the opening up of new archives seem to have been achieved. And intellectually, this makes perfect sense. But ideologically for someone like me, still harbouring hopes for a fuller understanding of South Asia, the knowledge the series has so far generated on South Asia in so far as sources and focus are concerned, is uneven. 

For instance, from about 32 published and forthcoming books, 20 focus on India, one on Nepal and India, one on West Asia and India, one on Bangladesh, one on Pakistan, one on Nepal, one on Sri Lanka, one on South east Asia, one on the Tibetan and the Himalayan region, while four have South Asia as their focus on the titles. Again, I guess the pattern is self evident. 

I am not arguing for an area-studies approach in regional scholarship of the kind we have seen not so long ago. But is it simply impossible to decentre India as the predominant focus of contemporary and historical research, and find thematics that may allow for research across both disciplinary and national borders? Is it impossible to encourage younger scholars to focus on thematics and research areas in lesser known locations in the region, which might also make sense elsewhere? Is it impossible for scholars to attempt what policy makers and politicians have so manifestly failed?

But this is more an ideological necessity rather than an intellectual one. After all, intellectually, we can produce knowledge in the manner we have been so far, and they might continue to be sound scholarship. And it would be sound scholarship in a familiar comfort zone. It is only ideologically one might have an anxiety with the kind of restrictions on comprehending the region existing systems of knowledge production imposes. 

These are not rhetorical sentiments as far as I am concerned. In different ways, some of us at South Asian University have faced the same issues when we launched our journal with Sage, Society and Culture in South Asia as well as our monograph series, Conversations for/on South Asia and the ongoing lectures in the twin series, ‘Contributions to Contemporary Knowledge’ and ‘Exploring South Asia.’ Despite our institutional location at South Asian University where we frequently hear mantra-like utterances such as ‘South Asian consciousness’ and ‘South Asian sentiment’ often devoid of any tangible meaning, it was difficult to generate through our own efforts the kind of fuller and more nuanced cartography of the region, which our ideological interests demanded. 

There was considerable scholarship emanating from India and on India. But the same was not true of the other countries’ pasts and presents. It was also difficult to see works which self-consciously criss-crossed borders of different kinds. So in a way, the kinds of limitations in our understanding of the region which I flagged with regard to the composition of this conference and the structure of South Asia across Disciplines also haunt us.

This comes from multiple sources: the sheer volume of people trained within India perhaps cannot be surpassed by any other country. But such people, given the limitations of perspective they have inherited from higher education, prefer to explore India. This is what I have referred to as ‘nationalized’ domains of knowledge production. It is simply too bad not too many of them would like to focus their intellectual curiosity on some other location beyond the nation’s borers? In different ways, the same end result applies to other countries too. On the other hand, globally speaking, it makes far more sense to focus on India in terms of career prospects, funding possibilities and so on. So the possibilities of knowing India is immense and it will continue to grow.

Let me come back to my institutional and personal locations. We recognize the existing status quo for what it is. But for the moment at least, we have refused to accept this state of affairs and succumb to the more common and hegemonic assumption of South Asia. Amidst our mounting frustrations, how far we can go along this path of discovery remains uncertain. But our assumption so far is this: if we call something South Asian, our work and efforts must reflect that reality as broadly as possible.

In making these assumptions, I think it is reasonable to assume that scholars, their forums of discourse, their analytical frameworks and collaborative projects -- if carefully thought out -- have certain subversive possibilities of transcending the routine limitations put in place by nation states in South Asia as well as the agendas of South Asia studies programs in the region and beyond. But one must have the will to do so. It is in such a context that Nandy has noted, “the more the scholars, artists and writers talk of the common heritage of the region, the more the functionaries in the region nervously eye their neighbours as enemies planning to wipe out their distinctive identities” (Nandy 2005: 542). 

Perhaps, this is the limitation of an understanding of South Asia conditioned by modern cartographic strategies, which my discussion in the early part has highlighted. Some effort to broaden the discursive framework by factoring in the components not-much-conducive for rigid schemata of modernity could bring about the possibility of starting a discussion on a different sense of modern South Asia. That is when modern South Asia would cease to be a finished product, a conglomeration of nation states. It would be a process in perpetuity, something messy and non-clinical, challenging and hopefully summoning our intellectual interests from across the region. 

For me, what is important is this sense of embedded subversiveness in the acts of people like all of us. But I am not sure if many of us have invested as much time in these possibilities as we could and should. That is because we are satisfied merely with intellectual output as opposed to intellectual output tempered by a passion, an imagination and a sincere ideological commitment to South Asia.

Thank you for your time.

(Much of the lecture is base don my previous writings, both published and unpublished)

Please click here for the video of the address

Saturday, November 4, 2017

සාහිත්‍යය සම්මාණ, ඇගැයීමේ වතාවත් හා ශ්‍රී ලාංකේය ඉංගිරිසි නිර්මාණාත්මක රචනාකරණය

සටහන: මේ ලේඛණය 2016 ග්‍රේශන් සම්මාණ පිළිගැන්වීමේ උත්සවයේදී 2017 මැයි  27 දා කොළඹ බණ්ඩාරනායක සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී කළ කථාවේ වඩාත් දීර්ග සංස්කරණයේ සිංහල පරිවර්තයයි. 

විනිශ්චයකරුවන් මුහුනපෑ ගැටලු 

වසර 2016 සදහා පිරිනමණ ග්‍රේශන් සම්මාණයේ විනිශ්චයකරුවන් වශයෙන්, සම්මාණ සඳහා ඉදිරිපත් කර තිබූ රචනා පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේදී  මුහුණ පෑ ගැටලු පිලිබදව කථා කිරීමේදී මා මේ අදහස් ඉදිරිපත් කරන්නේ මා සමග කටයුතු කළ අන් විනිසුරුවන් දෙදෙනා වන චන්දන දිසානායක හා රුහානි පෙරේරා යන දෙදෙනොද වෙනුවෙනුයි. මේවා අපගේ සාමූහික අදහස් වශයෙන් සැලකිය හැකියි. 

දශක දෙකකට වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ ග්‍රේශන් සම්මානය ශ්‍රී  ලංකාවේ සිටින ඉංගිරිසියෙන් රචනාකරණයේ යෙදෙන ලේඛකයින් ඇගැයීමේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකර ඇත. සැබැවින්ම, මේ ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් පවත්වාගෙන යා යුතුයි. අපි අප්‍රේල් මාසයේ පැවති අවසන් වටයට තේරුණ රචනා දැනුම්දීමේ උත්සවයේදී ද පැවසූ පරිදි, එකිනෙකින් වෙනස් වූ නිර්මාණාත්මක රචනා ප්‍රවර්ග සදහා ඒ වෙනුවෙන්ම සැකසූ ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලීන් ස්ථාපනය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. සිංහලයෙන් හෝ දමිල බසින් ඉංගිරිසියට නගන රචනා සදහා ග්‍රේශන් පදනම මගින්ම පිරිනමණ එච්. ඒ. අයි. ගුණතිලක සම්මාණය මේ සදහා සුදුසු ආකෘතියක් බව අපේ විශ්වාසයයි. මූල්‍යයමය වශයෙන් මෙසේ එකිනෙකින් වෙන් වූ ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලීන් ස්ථාපනය කිරීම යම් දුරකට අපහසු කටයුත්තක් වුවද මෙය කළ නොහැක්කක් නම් නොවේ. නමුත් ඒ සදහා සමාන අදහස් හා අරමුණු දරණ අන් පුද්ගලයින් හා කණ්ඩායම් සමග එක්ව කටයුතු කිරීමට අපට කැමැත්තක් තිබිය යුතුයි. මේ සහජීවණයේ මූලික අරමුන මූල්‍ය වියදම් යම් ලෙසකින් සමව බෙදා ගැනීමයි.

මෙලෙසින් ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලිය සවිඥානිකව වඩාත් බහුවිධ කළ හැකිනම්, දැනට එතුලට අනිවාර්යයෙන් ඇතුලුවන අභිනතීන් පාලනය කළ හැකියි. දැනට ඇති ප්‍රධානතම ගැටලුව නම් ක්‍රියාවලියේ ඇති අතිශය විවෘත භාවයයි. මේ නිසා විනිසුරුවන්ට එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් වූ රචනා ප්‍රවර්ග අතර නිරතුරුවම හා ප්‍රවේශමෙන් තරණය කිරීමට සිදුවේ. එසේ කර, අපගෙන් සාධාරණ විනිශ්චයක් ද බලාපොරොත්තු වේ. එනමුත් මේ ක්‍රියාවලිය සැමවිටම සාධාරණව හෝ නිසියාකාරව ක්‍රියාත්මක වන්නේ නැත. මක්නිසාද යත් කාව්‍ය, කෙටිකතා, නවකතා හා අන් රචනා ප්‍රවර්ග ඇගැයීම එකම මිනුම් පද්ධතියකින් කළ නොහැකි වීමත්, කෙතරම් උත්සාහ කළද එවන් සම්මිශ්‍රිත ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලියක ඇතුළත් අත්‍යන්ත ගැටලු නිරවුල් කිරීමේ අපසහසුවත්ය. දැනට පවතින ඇගැයීමේ ක්‍රමය තරඟකරුවන්ගේ මෙන්ම විනිසුරුවන්ගේද ජීවිත බෙහෙවින් සංකීර්ණ කරයි. 

පරමාදර්ශීයව නම්, එක් එක් රචනා ප්‍රවර්ගය ඇගැයීමේ පුලුල් නිර්ණායක විධිමත්ව  හා පැහැදිලිව නිර්වචනය කර තිබීම මෙන්ම, එම කොන්දේසි ප්‍රසිද්ධ අවකාශයේ තිබීමත් අත්‍යාවශ්‍යයයි. එසේ තිබේ නම්, තම රචනා අගයන්නේ කෙසේදැයි තරඟකරුවන්ට යම් ආකායෙක පූර්ව දැනුමක් ලැබෙනු ඇත. එසේ නමුත්, යම් පැහැදිලි සීමා තුළ අවශ්‍ය විට යම් දුරකට නිර්මාණාත්මක තීරණ ගැනීම සදහා අවශ්‍ය නම්‍යතාවද මෙවන් පද්ධතියක් තුළ තිබිය යුතුය. වෙනත් ලෙසකින් පවසන්නේ නම්, දැනට පවතිනවාට වඩා ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලිය විනිවිද පෙනෙන මෙන්ම දැඩි විය යුතු අතරම, ඒහා බැඳුනු නම්‍යතා විභවයන්ද තිබිය යුතුය.

එමෙන්ම, අපගේ විශ්වාසයට අනුව, ග්‍රේශන් සම්මාන ක්‍රියාවලිය  මෙන්ම අප රටේ ක්‍රියාත්මක වන එවන් අන් ඇගැයීමේ පද්ධතීන් තමන්ගෙන්ම ඇසිය යුතු වැදගත් මූලික ප්‍රශ්න දෙකක් තිබේ. 
1) එනම්, ඔවුන් සම්මාන ප්‍රධානය කළ යුත්තේ ගෝලීය රචනා ප්‍රමිතීන් හා කොන්දේසි අනුව යමින් අප රටේ ලියැවෙන අග්‍රතම රචනයන්ටද?  
2) නොඑසේ නම්, මේ තීරණ ගත යුත්තේ හුදෙක් දේශීය හෝ පරිස්ථානීය තත්ත්ව පමණක් සැලකිල්ලට ගණිමින්ද? 
අප දෙවන ප්‍රශ්නය සරණ යන්නේ නම්, එවන් තත්ත්ව තුළ විනිසුරුවන්ට ගෝලීය ප්‍රමිතීන්  බෙහෙවින් රැඩිකල් අකාරයකින්, නැතිනම් පටිසෝතගාමී ලෙස පහත හෙලන්නට බොහෝ විට සිදුවනු ඇත. ඒ තමන්ගේ හෘද සාකෂ්‍යයට හා පුද්ගලික විනිශ්චයට විරුද්ධව යමින්, තම සමාජ-සංස්කෘතික සන්ධර්භය අවට පවත්නා ඊනියා පරිස්ථානීය තත්ත්ව හා ගතික ආමන්ත්‍රනය කිරීම සදහාය. තත්ත්වය මෙය නම්, එය කිසි විටෙකත් අප රටේ නිර්මාණනීය රචනාකරණයේ අනාගතය සදහා නම් සුභදායක නිමිත්තක් වන්නේ නැත.

ග්‍රේශන් පදනම තම 25 වන සංවත්සරය මේ වසරේ සමරණ්නට යෙදී ඇත. මේ සංවත්සර කාලයේ ග්‍රේශන් පදනමේ බලධාරීන් තම සංවිධානයේ  බෙහෙවින් වැදගත් ආයතනික ඉතිහාසය සංවිඥානිකව ආවර්ජනය කරණ අතරම, මෙතෙක් අප සදහන් කළ කරුණු ද සැලකිල්ලටෙ ගෙන, ඒවා පිළිබඳව ගැඹුරින් සිතා බලනු ඇතැයි අපගේ බලාපොරොත්තුවයි. එසේ කරන්නේ නම්, අප රටේ නිර්මාණාත්මක රචනාකරණය ඇගැයීම සඳහා වඩාත් සාධාරණ ක්‍රියාවලියක් ගොඩනගා ගත හැකිය යන්න අපගේ බලාපොරොත්වයි.

අප රටේ නිර්මාණාත්මක රචනාකරණය

ගද්‍ය සාහිත්‍යය වෙත අවධාණය යොමු කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ නිර්මාණාත්මක රචනාකරණයේ තත්ත්වය පිලිබද කෙටි ආවර්ජනයක නිරතවීමට මා කැමතියි. එනමුත් මා සිතනාකාරයට ගද්‍ය සාහිත්‍යය පිලිබදව මට පැවසීමට ඇති දේ අන් රචනා ප්‍රර්ග සම්බන්ධයෙන්ද යම් දුරකට සාමාන්‍යකරණය කළ හැකියි. මාගේ අදහස් පදනම්ව ඇත්තේ පසුගිය දශක දෙකක පමණ කාලය තුළ සාමාන්‍ය පාඨකයෙකු වශයෙන්  ශ්‍රී ලාංකේය ඉංගිරිසි හා සිංහල නිර්මාණ සාහිත්‍ය මා කියවා තේරුම් ගත් ආකාරය මත මිස, 2016 ග්‍රේශන්  සම්මාණය සදහා ඉදිරිපත් වූ නිර්මාණ පිළිබද කියවීමක් මත නොවේ. මාගේ අදහස් මූලික වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංගිරිසි රචනාකරණය කේන්ද්‍රකරගනිමින් ඉදිරිපත් වුවද, ඒවා සිංහල නිර්මාණ සාහිත්‍ය වෙතද බොහෝදුරට ව්‍යාප්ත කළ හැකියැයි මා විශ්වාස කරමි. එමෙන්ම, මේවා හුදෙක් මාගේ අදහස් පමණක් ලෙස සැලකිය යුතුයි. මේ අදහස් හා අද දින මා පැවසීමට ඉඩ තිබෙන ජනප්‍රිය නොවන අදහස් සම්බන්ධයෙන් විනිසුරු මඩුල්ලේ මා හා කටයුතු කළ සහෘදයන් දෙපොළ ගාවා ගැනීම මගේ අරමුණ නොවේ.

බොහෝ කලක සිට නිරතුරුවම මගේ සිතට නැගී ඇති පැනයක් වන්නේ ගාබ්‍රියෙල් ගාසියා මාකේස්, උම්බර්තෝ ඊකෝ, පැබ්ලෝ නෙරූදා, ෆයිස් අහ්මඞ් ෆයිස්, රොහින්තන් මිස්ට්‍රි, සල්මාන් රුශ්ඩි, එලිෆ් ශෆාක්,  ඕරන් පමුක් වැනි ලේඛක-ලේඛිකාවන්   තත්කාලීනව ශ්‍රී ලංකාව විසින් උත්පාදනය කර නැත්තේ ඇයිද කියාය. ඇත්තෙන්ම, මේ ලේඛක ලේඛිකාවන් හුදෙක් මගේ විෂයානුබද්ධ කියවීම් හා රුචිකත්වය මත පමණක් පදනම් වූ වරණයන්ය. එනමුත් මේ සියලු දෙනාම ලොව නන් ප්‍රදේශවලින් බිහිවූ ගෝලීය මට්ටමින් පිළිගැනීමට පාත්‍ර වූ ලේඛකයින්ය. මේ ලැයිස්තුවට මෙවන් අන් බොහෝ දෙනාද ඇතුලත් කළ හැක. 

මා මෙවන් විවාදාපන්න ප්‍රශ්නයක් නගන විට, එතුලම ඇතුලත් වූ තවත් අත්‍යන්ත අනු-ප්‍රශ්නයක් ද තිබේ. එනම්, කෙටිකථා, නවකථා ආදී කුමන රචනා ප්‍රවර්ගයකට හෝ අයත් අපගේ නිර්මාණ සාහිත්‍යය සාමාන්‍ය වශයෙන් ගත් කළ, ඒවා බොහෝ විට ගෝලීය ප්‍රමිතීන් හා විශේසයෙන් ගෝලීය පිළිගැනීම සම්බන්ධයෙන් මෙතරම් පසුගාමී තත්ත්වයක පසුවන්නේ මන්ද කියාය. එකිනෙක හා සමීපව බැඳී ඇති ගැටලුකාරී ක්ෂේත්‍ර හතරක් වෙත අවධානය යොමු කරමින් මේ පැනයට පිළිතුරු සැපයිය හැකිය යන්න මගේ විශ්වාසයයි:

1) පළමු ගැටලුව නිර්මාණ කෘතියක් බිහිකිරීම සදහා ලේඛකයෙකු යොදන කාලය හා අතිශයින් පුලුල් වූ නිර්මාණ සාහිත්‍ය ලෝකය වෙත එම ලේකඛයා විවරවී ඇති ස්වභාවය හා බැඳී පවතී 
2) දෙවන ගැටලුව නිර්මාණ කෘතියක් සදහා භාවිත කරන භාෂාව, නැතිනම් බස හසුරුවන අකාරය හා බැඳී පවතී. 
3) තෙවන ගැටලුව නිර්මාණ කෘතියක කථා වස්තුව සහ ඒ හා සම්බන්ධ අදහස් ගලපා ගැනීමේදී මතුවන පරිකල්පනයේ සීමාසහිත බව හා බැඳී පවතී. 
4) සිව්වන ගැටලුව මතුවන්නේ නිර්මාණ කෘතියක් ලිවීමේදී පර්යේශණ සඳහා දක්වන අවම උනන්දුව හා වඩාත් පුලුල් වූ දැනුම් පර්ශද වෙත යොමු වීමට දක්වන දැඩි අකමැත්ත, අලසකම හෝ නොහැකියාව සම්බන්ධයෙනි.
මේ ගැටලුකාරී ක්ෂේත්‍ර  හතරම අත්‍යන්ත ලෙස එකිනෙක හා බැඳී තිබේ. එනිසාම, එක් ක්ෂේත්‍රයකට යම් අඩු අවධානයක් ලැබෙන්නේ නම්, එය අන් ක්ෂේත්‍රවලට මෙන්ම, සමස්ථයක් වශයෙන් මුලු මහත් කෘතියටම නිශේධනීය ලෙස බලපෑම් කරයි.

නිර්මාණ කෘතියක් බිහිකිරීම සදහා ලේකඛයෙකු යොදන කාලය පිළිබඳ ගැටලු

සාමාන්‍ය වශයෙන්,  ශ්‍රී ලාංකේය නිර්මාණ සාහිත්‍යය (ගද්‍ය) කියවීමේ දී බොහෝ කතුවරුන් තම රචනාවල ව්‍යුහය හා තොරතුරු සම්පාදනය කිරීමේ දී ඊට අනිවාර්යයෙන් යෙදවිය යුතු කාලය යොදන්නේයැයි මට හැගෙන්නේ නැත (එනමුත් සිංහලයෙන් හා ඉංගිරිසියෙන් ලිවීමේ යෙදෙන ඇතැම් කවීන් සමස්තයක් වශයෙන් ගද්‍ය රචකයින්ට වඩා  සාර්ථක බව මගේ පිළිගැනීමයි).  බොහෝ දෙනාට තම රචනා කඩිමුඩියේ ලියා නිම කර, කොහෙන් හෝ ඒවා පළකර, ලහිලහියේ ඒ සඳහා සම්මාණයක් හෝ දෙකක් ද ලබා ගැනීමට ඉස්පාසුවක් නොමැති බවයි බොහෝ විට පෙනෙනුයේ. මේ සන්ධර්භය තුළ නිසියාකාර විමර්ශණ පිළිවෙත් පිළිපදින, නුසුදුසු කෙටුම්පත් පැහැදිලි ලෙස ප්‍රතික්‍ෂ්ප කරණ වෘත්තීයමය ප්‍රකාශන ව්‍යාපාරයක් අප රටේ නොමැතිවීමද බලවත් ගැටලුවකි. අප මැනැවින් දන්නා පරිදි, කෙටුම්පතක් ප්‍රකාශයට පත්වේද යන්න බොහෝ විට පදනම් වන්නේ ලේඛකයෙකු ප්‍රකාශකයින් සමග ඇති පුද්ගලික සම්බන්ධතා සහ එම ප්‍රකාශකයින්ගේ වෙළඳ අවශ්‍යතා මතය. මේ තත්ත්ව තුළ රචනයක ගුණාත්මක වටිනාකම එතරම් වැදගත් වන්නේ නැත. එනම්, රචනයකට ගතකළ යුතු කාලය හා උත්සාහය මෙන්ම අන් පූර්ව-කොන්දේසි ද සම්පූර්ණ නොකළ නිසා අත්‍යාවශ්‍ය ගුණාත්මක කඩඉම් නොඉක්මවූ අවරගණයේ පොත්පත් ඉතා පහසුවෙන් පළකර ගැනීමේ පහසු හැකියාවක් අද දින අප රටේ පවතී. 

අනෙක් අතට, බොහෝ දෙනෙකුට පුලුල් ලෙස කියවා තමන්ගේ දැනුම හා ඥානය පිලිබද නිම්වලලු පුලුල්කරගැනීමේ උනන්දුවක් ඇති බවක් ප්‍රකාශයට පත්වූ නොයෙකුත් පොතපත කියවා බැලූ විට පෙනෙන්නට නැත. මාගේ තේරුම්ගැනීම නම්, මෙය ලේඛකයින් මෙන්ම අන් බොහෝ දෙනාද සාමාන්‍ය වශයෙන් පෙළෙණ ව්‍යාදියක්ය යන්නයි. ෆර්නැන්ඩෝ පෙසෝවාගේ  The Book of Disquiet යන කෘතිය කියවන්නෙකුට, එහි පිටු 260 පමණ පරාසය මුලුල්ලේ විසිර ඇති, ෆිලිප් පුල්මන් විසින් ‘‘අභිරහස්, සැක-සාංකා, කඳුලු හා සිහින සහ විස්මිත දෑ’’ (“… Mysteries, misgivings, tears and dreams and wonderment …”) ලෙස විස්තර කර ඇති කතාවේ සාරය නොදැනේවිද? වික්රම් චන්ද්‍රගේ  Red Earth and Pouring Rain යන ඔහුගේ පළමු නවකතාව කියවූවොත් ඔහුගේ උත්කෘශ්ඨ ආඛ්‍යාන විලාසය පැහැදිලිවම විෂද වනු ඇත. ඇඩම් තෝර්ප් චන්ද්‍රගේ නවකතාවට සාපේක්‍ෂව බ්‍රිතාන්‍ය නවකතාකරුවන්ගේ රචනා උගුරේ හිරවූ කෑරිල්ලකට සමාන කළේ මේ තත්ත්වය තුළය (“Makes its British counterparts look like apologetic throat-clearings”).  මෙලෙසින්ම, උම්බර්තෝ ඊකෝගේ Prague Cemetery  නවකතාව 19 වන සියවසේ සමාජ-දේශලපාලනික තත්ත්ව මැනැවින් ආමන්ත‍්‍රණය කරයි. ඒ අතර කතෝලික ජෙසුයිට් මතදාරීන් ෆ්රීමේසන්වරුන්ට එරෙහිව දියත්කළ කුමන්ත්‍රණ වල සිට, ඉතාලියානු ජනපද මතදාරීන් කතෝලික පූජකයින්ගේ ගෙල ඔවුන්ගේම බඩවැල්වලින් සිරකර ඝාතනය කර දැමීම දක්වා විහිද යන  ඉතිහාසමය විස්තරකථනවලින් අනූනය. 

මේ සියලුම කෘති අපගේ මතකයේ පැලපදියම්වන අගනා නිර්මාණ සාහිත්‍යමය උදාහරණ බවට පත්වන්නේ ඒවායේ කතුවරුන් තම කලාව ඔපකිරීම සඳහාත්, තම ආඛ්‍යාන ශෛල්‍යය ප්‍රගුණ කිරීම සඳහාත්, කතාවලට අවශ්‍ය පසුබිම ගොඩනැගීමට දියත්කළ පර්යේශණ සඳහාත් ගතකළ අත්‍යවශ්‍යය කාලය නිසාය. 

ගෝලීයව මේ වන විටත් පුලුල්ව පිළිගෙන ඇති මෙවැනි නිර්ණායක දේශීය වශයෙන් අප ලියන රචනා දියුණු කිරීම සඳහා යොදා නොගන්නට කිසිදු හේතුවක් නැත. අද පවතින දේශීය තත්ත්ව තුළ, අපගේ දූපත් මානසිකත්වයෙන් මොහොතකට බැහැරට ගොස්, බැලූ බැල්මට කිසිදු පාඨාන්තරීය මූලාශ්‍රයක උත්තේජනයක් නොලැබ, මහා හදිසියේ ඔහේ ලියා පලකළ අපගේ ඇතැම් රචනා ගෝලීය සන්දර්භයක ස්ථානගතකළහොත්, එම කෘතිවලට කුමක් සිදුවේද? ලංකාවේ මෙන්ම ඒවාට එකී නොකී සම්මාණ ලහිලහියේ ලැබේද? ඒවායේ කතුවරුන්ට අනන්ත නම්බු නාම ලැබේද? එනම්, වඩාත් තරඟකාරී හා පැහැදිලි නිර්ණායක මගින් සළකුණු කළ වාතාවරණයක් තුළ, එම කෘතීන්ට ගෝලීය සම්මාණ හා පිළිගැණීම් ලැබේද? අනෙක් අතට, ලංකාව තුළම ඉතා පහසුවෙන් මෙවන් දේ ලබාගැනීමේ පහසුව තිබියදී ජාත්‍යන්තරව මෙවන් පිළිගැණීම් උදෙසා නිකරුනේ ලතවන්නේ මන්දැයි යමෙකුට සිතෙනු ඇත.

මේ ප්‍ර ශ්නවලට මා පිළිතුරු ලබාදෙන්නේ නැත. මේවා අනිවාර්යයෙන් ඇසිය යුතු ප්‍රශ්න යැයි ඔබ සිතන්නේ නම්, ඒවාට පිළිතුරු දීමේ හැකියාවද ඔබටම විවර වනු ඇත.

නිර්මාණ කෘතියක් සම්පාදනයේදී බස හසුරුවන අකාරය හා බැදී පවතින ගැටලු 

මූලික වශයෙන්, දැනට මා කියවා ඇති ශ්‍රී ලාංකේය නිර්මාණ සාහිත්‍ය කෘති බොහෝමයක බස හැසිරවීම සම්බන්ධයෙන් තීව්‍ර උනන්දුවක් හෝ ඒ පිළිබඳ ලාලසාවක් මා දැක නැත. එමෙන්ම, එක් එක් රචනා ප්‍රවර්ග  සම්බන්ධ රැඩිකල් පර්යේෂණාත්මක ප්‍රවේශයන්ද මා දැක නැත. 

මා මේ පවසන්නේ හුදෙක් නිසි ලෙස ව්‍යාකරණ හැසිරවීම හෝ අක්‍ෂරවිණ්‍යාස භාවිතය පිළිබඳව හෝ නොවේ. බොහෝ අවස්ථාවල යොදා ඇති බස අතිශයින් සීමිත වූ ශබ්දකෝශයක ආනිශංස නිසා බෙහෙවින් සරල හෝ සමාන්‍යය තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. නොඑසේ නම්, එය කට්ට කම්මැලි වියලී ගිය බස්වහරකි. තවත් විටෙක, අත්‍යාවශ්‍ය පසුබිම් හෝ චරිත සම්පාදනය කරන්නට, සමස්ථයක් වශයෙන් කතාව වරනැගීමට හෝ සංවාද ගොඩනැංවීම සඳහා අවැසි විස්තර ඉදිරිපත් කරන්නට අවශ්‍යය කාලය හා උත්සාහය ගෙන නැත. නැතහොත්, යොදාගෙන ඇති බස බෙහෙවින් හති දමා තටමන ලද බවක් පෙන්නුම් කරන,  අනවශ්‍ය වචන හා වැල්වටාරමින් ගහණ භාශාවකි. සමස්ථයක් ලෙස බලන විට, බොහෝ කෘති තුළ නිර්මාණාත්මක ලෙස නොයෙකුත් රචනා ආකෘති සමග කරණ ගණුදෙනු සම්බන්ධයෙන් ආවර්ජනාත්මකව සිතාබලා ඇති බවක් ද නොපෙනේ. 

තවද, එකම කෘතියකදී නොයෙකුත් රචනා ප්‍රවර්ග හරහා නිර්මාණාත්මක ලෙස කටයුතු කරන්නටද උනන්දුවක් ඇති බැව් නොපෙනේ. මා සිතනාකාරයට නම්, මේ සියලු ඌනතා මතුවන්නේ භාෂාව හුදෙක් ප්‍රාථමික කටයුත්තක් වන සන්නිවේදනය සඳහා වූ සරල මෙවලමක් පමණක් සේ සැලිකීම නිසා, එහි අඩංගු වියයුතු ලාලසාව, වර්ණය, චිත්තවේගීය හැඟීම්, පරිකල්පනය හා දැනීමේ හැකියාවන් ඉන් ගිලිහී යාමය. සල්මාන් රුශ්ඩිගේ The Enchantress of Florence නවකතාවේ ඉංගිරිසි මුල්කෘතියේ දැකගත හැකි පහත සඳහන් පෙළ වැනි යෙදුම් අපගේ රචනාවල නිරතුරුවම දැකගත හැකිද?
"A week after his final refusal, Marco Vespucci hanged himself. His body dangled from the Bridge of Graces, but Alessandra Fiorentina never saw it. She braided her long golden tresses at her window and it was as if Marco, the Fool of Love were an invisible man, because Alessandra Fiorentina had long ago perfected the art of seeing only what she wanted to see, which was an essential accomplishment if you wanted to be one of the world’s masters and not its victim. Her seeing constructed the city. If she did not see you, then you did not exist. Marco Vespucci dying invisibly outside her window died a second death under her erasing gaze (මේ චේදයේ ඇති භාෂාමය, රූපක හා සන්නිවේදනීය ලක්ෂණ ආරක්ෂා වන පරිදි සිංහලයට නැගීමට අවශ්‍ය පුහුණුව හා හැකියාව මට නැත. එනිසා, ඉංගිරිසි මුල් කෘතියේ එන පෙළ මෙහිදීද එලෙසම යොදා ඇත.)
මේ කරුණ පිළිබඳව තවදුරටත් කථාකිරීම අවශ්‍යයැයි මා සිතන්නේ නැත. එනමුත්, නිර්මාණ සාහිත්‍යය පාඨණයේ යෙදෙන සහෝදර පාඨකයින් වශයෙන් මාගේ සාංකාවට හේතු ඔබට වැටහෙන්නේය යන්න මගේ විශ්වාසයයි.

පරිකල්පනයේ සීමිතබව  හා බැඳී පවතින ගැටලු 

සුපැහැදිලිව නිර්මිත ඉතිහාසමය හෝ මිත්‍යාමය යුග හා බැඳීපවතින ගද්‍ය සාහිත්‍ය පිළිබඳව මෙනෙහි කිරීමේදී මසිතට නිරතුරුවම උදාහරණ වශයෙන් ගලා එන්නේ මාකේස්ගේ One Hundred Years of Solitude, ඊකෝගේ Prague Cemetery, එලිෆ් ශෆාක්ගේ The Architect’s Apprentice, ඔරාන් පමුක්ගේ The Museum of Innocence යන නවකතාය.  මේවා හුදෙක් මාගේ මතකය තුළ පැලපදියම් වී තිබෙන අසම්බන්ධිත මූලාශ්‍රයන්ය. නමුත් ඒ සියල්ලම ඉතිහාසය, අතීතය හෝ මතකය පිළිබඳ අදහස් තම කතා වස්තු හා ආඛ්‍යාන ගොඩනැගීමේදී සූක්‍ෂම පරිකල්පණයක් ද පෙරදැරිකරගෙන ඉදිරිපත් කරන්නට සමත් වූ කෘති සඳහා සාර්ථක උදාහරණ සපයති. ඒවා මගේ මතකයේ රැඳී තිබෙන්නේද ඒ නිසාමය. එමෙන්ම, මේ හා සමාන උදාහරණ ගෝලීය නිර්මාණ සාහිත්‍යයෙන්  ඕනෑතරම් සොයා ගත හැකිය.

අපගේ ලිඛිත ඉතිහාසමය මූලාශ්‍ර නිර්මාණ සාහිත්‍යයට සමාරම්භයක් සැපයිය හැකි බෙහෙවින් උනන්දුසහගත හා ඇතැම්විට ගුප්ත කරුණු කාරණාවලින් පිරී පවතී. මේවා පරිකල්පණීය ලෙස තෝරා බේරාගෙන සාහිත්‍යමය වශයෙන් දියුණු කළහැකිනම්, ඒවාට ඉතිහාසමය වාතාවරණයක් මත පදනම් වූ අනර්ඝ නිර්මාණ සාහිත්‍යයකට ජීවය දිය හැකි බව මගේ විශ්වාසයයි. එනමුත් ගැටලුව වන්නේ මෙවන් තත්ත්ව තුල අප අනිවාර්යයෙන් ඇසිය යුතු ප්‍රශ්න නොඇසීමත්, යම් සාධාරණ සීමා තුළ අපගේ පරිකල්පණය විකසිත වීමට අවකාශ නොදීමත්ය. උදාහරණයක් වශයෙන්, අපගේ නවකතාකරුවෙකු පහත සඳහන් ප්‍රශ්නය නොඅසන්නේ මන්ද?: 
ඉතිහාසය පිළිබඳ පවතින ප්‍රධානතම මූලාශ්‍ර දීපවංශය, මහාවංශය හා චූලවංශය වැනි වංශ කථා පමණක්මද?
මේ පැනයේ ව්‍යුහය තුළ අපට පහත සඳහන් ආකාරයේ නිර්මාණ සාහිත්‍යයමය පැනයක් මතුකරගත නොහැකිද? කිසිවෙකුවත් නොදන්නා, අපගේ ඉතිහාසය සවිස්තරාත්මකව ලියැවුණු ලේඛනයක් ඉතා ඈත අතිතයේ දේශීය කලබගෑනි සමයක සංඝයාවහන්සේලා විසින් භාරතයේ නාලන්දා සරසවියට ආරක්‍ෂාව සඳහා ගෙනගියා යැයි පරිකල්පණය කරමු.  එය චීනයේ සිට නාලන්දාවට බුදුදහම හැදෑරීමට පැමිණ, භාරතයේ හා අන් දකුණු ආසියානු ප්‍රදේශවල දහඅට වසරක් සංචාරය කර නැවත චීනයට යන විට, චීන හිමිනමක් වන සුඅන්-සන් ස්වාමීන් වහන්සේ ගෙන ගොස්, උන්වහන්සේගේ පන්සලේ අන් ලේඛන ද අතර තැන්පත් කළා යැයි සිතමු. මේ අතර නාලන්දා පුස්ථකාලය, සරසවිය හා විහාරාරාම සංකීර්ණය විනාශවී ගිය බව ඉතිහාසමය වශයෙන් අප හොදින් දන්නා කරුණකි. ඈත අතීතයේ දකුණු ආසියාව පුරා විසිරී තිබූ බෞද්ධ ගොඩනැගිලි සංකීර්ණ පිලිබඳ වඩාත් පරිපූර්ණ විස්තර අපට අද දින ද ලැබෙනුයේ ඉතිහාසමය චරිතයක් වූ සුඅන්-සන් හිමිනමගේ චාරිකා සටහන්වලිනි. උන්වහන්සේගේ සටහන්වලට අනුව, ලක්දිවට පැමිණීමට පෙරුම්පුරමින් සිටියද එය කළ නොහැකි වීය.

මේ ඉතිහාසමය හා පරිකල්පිත තත්ත්ව තුළ අපට පහත සඳහන් ආකාරයේ නිර්මාණයක් රචනා කළ නොහැකිද? එනම්, චීනයේ සිශුවාන් ප්‍රදේශයේ ඇති පැරණි, කාටත් අමතක වී ගිය පන්සලක පුස්ථකාලයේ සියවස් ගණනක දූවිල්ලෙන් වැසී ගිය මේ ඉතිහාසමය වාර්ථාව සොයා ගතහොත්, අපගේ ඉතිහාසය සහමුලින්ම වෙනස්වී යනු ඇතැයි යන්න මේ නිර්මාණයේ ප්‍රධාන ආඛ්‍යානය විය හැකියි. එවන් කෘතියක් අතීතයට, තත්කාලීන දේශපාලනයේ අනේක පැතිකඩ වෙත හා මිත්‍යාමය ලෝකය හා භක්තිය පිළිබඳ අදහස් වෙත ද අප කැඳවාගෙන යන උනන්දුසහගත කෘතියක්  වීමට ඉඩ ඇත. නමුත් මේ නිර්මාණ ව්‍යායාමය සිදුවිය හැක්කේ නිසියාකාරව නිර්මණාත්මක පරිකල්පණය ව්‍යාප්තවීමට අපට ඉඩදිය හැකිනම් හා එසේ කිරීමට අවශ්‍ය තීව්‍ර ඉතිහාසමය දැනුම අපට ඇත්නම් පමණි. මෙවන් නිර්මාණාත්මක හැකියාවන් පිළිබඳව සිතන සැමවිටම මගේ සිහියට නැගෙන්නේ එවැනිම ආස්ථාන මත ගොඩනැගුනු උම්බර්තෝ ඊකෝගේ The Name of the Rose හා හෝස්ටයින් ගාටර්ගේ Vita Brevis: Letters to St. Augustine යන කෘතීන්ය. මේ කෘති දෙකම තම ආඛ්‍යාන ගොඩනැගීමේදී ඉතිහාසය හා ඉතිහාස රචණයේ දේශපාලනය සමග සූක්‍ශම බුද්ධිමය ගණුදෙනුවක නියැලෙයි.  ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් සිතන විට මගේ සිහියට නැගෙන්නේ, මහාචාර්ය ගණනාත් ඔබේසේකර මෑතකදී (2017) පලකළ The Doomed King: A Requiem for Sri Vikrama Rajasinha යන  ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා පිළිබඳව අවධාරණය කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ 19වන සියවසේ සමාජ-දේශපාලන තත්ත්ව පිළිබඳව ලියුවුණු බෙහෙවින් රසවත් හා උනන්දුසහගත සංශෝධනවාදී ඉතිහාස කෘතියයි. මේ කෘතිය ඉතිහාසය හා අතීතය මත පදනම් වූ  ගද්‍ය සාහිත්‍යයේ නිරතවන්නට උනන්දුව ඇති අප රටේ ලේඛකයින්ට බෙහෙවින් වටිනා මූලාශ්‍රයක් වනු ඇතැයි යන්න මාගේ විශ්වාසයයි.

නමුත් මෙවන් ප්‍රශ්න ඇසීමට හෝ අපගේ පරිකල්පණය පෝශණය කිරීමට නම් ඊට ප්‍රථමයෙන් අප ගෝලීය සාහිත්‍යය පිළිබඳ වඩාත් පුලුල් වූ ලෝකයට හා මහාචාර්ය ඔබේසේකරගේ කෘතිය සඳහා ආශ්‍රය කළ ඉතිහාසමය මූලාශ්‍ර හා සුඅන්-සන් හිමිනමගේ වාර්තා වැනි විශේෂඥ මූලාශ්‍රවලට ද විවර ව්ය යුතුයි. මෙවන් මූලාශ්‍ර බොහෝමයක් අද වන විට අවම වශයෙන් ඉංගිරිසියෙන් පළවී තිබෙන බවද අප අමතක නොකළ යුතුයි. නමුත් මේ සියල්ල කිරීමට යමෙකුට ඉවසීම හා කාලය යන සම්පත් දෙකම වැඩිවශයෙන් තිබිය යුතුයි.

පර්යේශණ පිළිබඳ ගැටලුව

මා සිතනාකාරයට තීව්‍ර මට්ටමින් සිදුකළ පසුබ්ම් පර්යේෂණ නොමැතිව කිසිම නිර්මාණ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලිවීම කළනොහැක. මීට ඉහත සාකච්චා කළ කරුණුවලින් ද මෙය පැහැදැලි වනු ඇත. නවකතාවක් වශයෙන් ඉන්දියාවේ මුම්බයි නගරයේ ජීවත් වූ පාර්සි ප්‍රජාව හා 1970 ගණන්වල ක්‍රියාත්මන වූ ඉන්දීය ජාතිකවාදී දේශපාලනය පසුබ්ම්කරගෙන ලියූ රොහින්තන් මිස්ට්‍රි  ගේ Such a Long Journey කෘතියේ සාර්ථකත්වයට ප්‍රධානතම හේතුවක් වූයේ ඉන්දීය දේශපාලනය හා මෑතකාලීන ජනසංයුතික වෙනස්කම් පිළිබඳව මිස්ට්‍රි විසින් දියත් කරන ලද පසුබිම් පර්යේෂණය. එමෙන්ම, Baudalino කෘතිය පාඨකයින් අතර ජනප්‍රියවීමට එහි ඉතිහාසමය පසුබිම ගොඩනගා තිබූ ආකාරය කේන්ද්‍රීය වූ අතර, එයට හේතු වූයේ කතෘ උම්බර්තෝ ඊකෝ සතුවූ තිබූ 12වන සියවසේ ක්‍රිස්තියානි හා යුරෝපීය ඉතිහාසය පිළිබඳ ගැඹුරු දැනුමයි. තවද ඊකෝ විසින්ම රචනා කරන ලද  Name of the Rose    කෘතියට එහි සාර්ථක පඨිතමය පෞරුෂත්වය ලැබුනේ කතුවරයා සතුව තිබූ මධ්‍යතන යුරෝපීය ඉතිහාසය, සංඥාර්ථවේදය  (semiotics), බයිබල් විශ්ලේෂණය හා සාහිත්‍යවේදී න්‍යාය  (literary theory)  පිළිබඳව තිබූ ගැඹුරු හා මාහැගි දැනුමයි.

නැවත වරක් පවසන්නේ නම්, ඉහත සඳහන් නවකතා හා එවැනි අන් කෘති බොහෝමයක් සාර්ථකත්වයට හා ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමට හේතුවූයේ ඒවායේ කතා ගලා යන සන්ධර්භය හා ඊට අදාල මනෝභාවය ගොඩනැගීම සඳහා තී‍්‍ව්‍ර පර්යේෂණ ක්‍රියාවලියක ආලෝකය මැනැවින් ලබාගත් නිසාය. නමුත් මෙවැනි දැනුමක් සවිඥානිකවම ලබාගත යුතුය. එය ලබා ගැනීමේ එකම ක්‍රමය වන්නේ පුලුල් පර්යේෂණ ක්‍රියාවලියක්ය. ඒ සඳහා කෙටි මාර්ග නොමැත. මෙවැනි දැනුමක් දෛනික ජීවිත  අත්දැකීම්වලින්, උදෑසන පුවත්පත් කියවීමෙන් හෝ නිමක් නොමැති අන්තර්ජාලයේ ඔහේ රස්තියාදු ගැසීමෙන් ලබාගත නොහැක. එවන් දැනුමක් දිව්‍යඥානයෙන් හෝ යක්‍ෂාවේශයෙන් ලබා ගන්නටද නොහැක.

අප රට මේ වන විට සිරවී සිටින, විවේචනයෙන් තොර ජනප්‍රිය ජාතිකවාදී තත්ත්වය තුළ සිටිමින්, මා මේ පවසන දෑ හුදෙක් ජාතිද්‍රෝහී හා අසාධාරණ මනස්ගාත ලෙස පහසුවෙන් බැහැර කරන්නට ඔබට පුලුවන. අපගේ ලේඛකයින් අන් රටවල චිරප්‍රසිද්ධියට පත් රචකයින් තරම්ම සාර්ථකත්වය අත්කරගෙන සිටින බැව්ද ඔබට පැවසිය හැක. එවන් ස්ථාවරයක සිටින මිතුරු-මිතුරියන්ගෙන් හා වෘත්තීයමය සහෘදයින්ගෙන් මා අසන එකම ප්‍රශ්නය මෙයයි: උදාහරණ අතලොස්සක් හැර, අපගේ ඉංගිරිසි භාෂා නිර්මාණ සාහිත්‍යය ගෝලීය වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්වී නැත්තේ මන්ද? ලෝක මට්ටමේ පාඨකයින් අපගේ ලේඛකයින් පිළිබඳව නොදන්නේ මන්ද? ලාංකේය ප්‍රභවයක් සහිත ලේඛකයින්ට ගෝලීය පිළිගැනීමක් ලබාගැනීම සඳහා ප්‍රථමයෙන් අප රට හැරදා යන්නට සිදු වූයේ මන්ද? මෙහිදී සිහියට නැගෙන ලේඛකයින් අතර මයිකල් ඔන්ඩච්චි, ශ්යාම් සෙල්වදුරේ, රොමේශ් ගුණසේකර යනාදීන් සිටී. මීට හේතු පුලුල් ගෝලීය ඉංගිරිසි භාෂණ ප්‍රජාව විසින් අපට එරෙහිව දියත්තරන ලද මහා කුමන්තූණයක්ද?

එනමුත් වඩා යතාර්ථවාදීව සලකා බැලිමේදී අප මුහුණපා සිටින මේ තත්ත්වයට හේතුව මා කලින් විස්කර කළ ගැටලුකාරි ක්‍ෂෙත්‍ර හතරට අවධානය ලබා නොදීම බවයි මාගේ විශ්වාසය. මීට අමතරව, මේ තත්ත්වයට අන් බොහෝ කරුණුද බලපාන බව මතක තබා ගත යුතුය. මේවා පිළිබඳව මා මෙහිදී විස්තර නොකළද මේ කරුණු අතරට ජාත්‍යන්තර සම්බන්ධතා ජාලයනට හිමිකම් තිබෙන ප්‍රකාශකයින් ලංකාවේ නොමැතිවීම; අපගේ ලේඛකයින්ව ගෝලීයව නගාසිටුවිය හැකි ඉහත කී ආකාරයේ සම්බන්ධතා සහිත සාහිත්‍යය ඒජන්ත ප්‍රජාවකගේ නොමැතියාව; රටේ ආර්ථික හා දේශපාලනික තත්ත්වය හා මේවා ගෝලීයව බලපෑම් කරණ ආකාරය යනාදී වශයෙන් කෙටියෙන් හඳුනාගත හැක.

මෙහිදී පැහැදිලිවිය යුතු කරුණක් වන්නේ, ස්වයං-ආවර්ජනීයව හා ස්වයං-විවේචනාත්මකව අපගේ ගැටලු දෙස බලා ඒවා තේරුම් ගැනීමට නොහැකි නම්, අපට කෙදිනකවත් දැනට අප රටේ බලපවත්වන පසුගාමී සාහිත්‍ය ඇගැයිමේ ක්‍රමවේදයන්ගෙන් මිදිය නොහැකිය යන්නය. කිසිම නිර්මාණ සාහිත්‍ය ඇගැයීමේ ක්‍රමවේදයක් යාතුකර්මයක් සේ වාර්ශිකව ඔහේ සම්මාන ලබාදීමේ රීතියක් අනුගමනය නොකළ යුතුය. සිදුවිය යුත්තේ ගෝලීය කඩඉම් හෝ පූර්ව කොන්දේසි පරිස්ථානීය තත්ත්ව තුළ සම්පූර්ණ නොකරන කෘති හා කෙටුම්පත් සැලකිල්ලට නොගැනීමයි. මේ ස්ථාවරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇතැම් වසරවල සම්මාන ලැබීමට සුදුසු රචනා නොමැති නම්, එය මෙවන් ක්‍රියාදාමයක සාමාන්‍ය තත්ත්වයක් සේ සැලකිය යුතුය. මා කලින්ද පැවසූ පරිදි නිර්මාණ සිහිත්‍යය ඇගැයීමේ ක්‍රමවේදයන් අනවශ්‍ය හා ගැටළුකාරි ලෙසින් දේශීය තත්ත්ව සමග සමීපව සම්බන්ධකරලීම නුසුදුසුය. සැබැවින්ම, අපි දෘශ්‍ය කලාව, ක්‍රිකට්,  චිත්‍රපට  හා දේශපාලන හා ආගමික ප්‍රචන්ඩත්වය සම්බද්ධයෙන් ගෝලීයව සමානයින් ලෙස තරඟකරමින් සිටිමු. එසේ නම්, රචනාකරණය සම්බන්ධයෙන් පමණක් එසේ නොකරන්නට අප පෙළඹෙන්නේ මන්ද? දේශීය හා අනේක පරිස්ථානීය තත්ත්ව අපට නිරතුරුවම දිරිය හා අදහස් ලබාදිය යුතුය. නමුත් අප මූලික වශයෙන් ලිවිය යුත්තේ මුලු මහත් ලොවම සඳහාය. මෙය වඩාත් බලපාන්නේ අප ලියන්නේ ඉංගිරිසියෙන්නම්ය. අප සිංහලයෙන් හෝ දෙමලෙන් ලියූවද එවන් රචනා පරිවර්තනය කිරීමට හා ගෝලීයව මුදාහැරීම සඳහා සුදුසුකම් ලබන්නේ ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් යම් මුලික රචනා කොන්දේසි සපුරන්නේනම් පමණි. මාගේ අදහස නම්, අපගේ ලේඛකයෙකුට දේශීයව යම් සම්මානයක් ලැබෙන්නේ නම්, ඔහුට හෝ ඇයට එම සම්මානලාභී කෘතිය මගින්ම ගෝලීය සම්මාන සඳහාද තරග කළ හැකිවිය යුතු බවයි. එනමුත් මෙසේ කළ නොහැකිනම්, එයින් කියවෙන්නේ අප දේශීයව අනුගමනය කරන  ක්‍රමවේදයේ මහා-පරිමාණ ගැටලු තිබෙන බවයි.

අද දින මා මේ කරුණු සියල්ල පැවසුවේ යම් අදහසක් පෙරදැරි කරගෙනය. ඒ අපගේ ජාතික-සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ ඔබ තුළ ඇති ආත්මතෟප්තිය මොටකිරීමට නොවේ. මාගේ ආයාසය හුදෙක් නිර්මාණ සාහිත්‍යය පිළිබඳ අපගේ සාමූහික ආනාගය සඳහා යම් ආයාචනයක් කිරීමටයි. ග්‍රේෂන් සම්මාන ක්‍රියාවලිය ද ඇතුලුව අප රටේ ඇති සියලුම සාහිත්‍යය ඇගැයීමේ ක්‍රියාවලීන් අවධාරණය කරන්නේ නිර්මාණ ක්‍රියාවලියේ අවසන් ඵලයයි. එනම්, ලියා හමාර කළ කෘතියකට හෝ අත්පිටපතකට ‘සම්මාන’ දීමටයි. නමුත් ඒ ඵලය ලබාගැනීම සඳහා ලේඛකයින් කළයුත්තේ කුමක්ද, ඔවුන්ට අවශ්‍ය ආධාර උපකාර මොනවාදැයි අප කිසිවිටෙකත් අසන්නේ නැත. මෙනිසාම, මේ සම්මාන ක්‍රියාවලීන්ට අනුබද්ධව හෝ ස්වාධීනව තරුණ ලේඛක-ලේඛිකාවන් නගා සිටුවීම සඳහා හෝ, ඔවුනගේ කලාව සූක්‍ෂම කිරීම සඳහා හෝ,  මා මෙතෙක් සාකච්චා කළ ආකාරයේ ගැටලු පිළිබඳව කතාබස් කිරීමට හෝ ඒවා විසඳීමට මං පෙත් සෙවීම උදෙසා හෝ ගොඩනංවන ලද, නිරන්තරව පැවැත්වෙන හා ආයතනගත ක්‍රියාවලීන් අප රටේ දැකගැනීමට නැති තරම්ය. අප සම්මාන දීමට පෙර ඒවා ලබාගැනීමට සුදුසු ලේඛක පිරිසක් බිහිකිරීමට අවැසි පදනම හා වාතාවරණය සැකසිය යුතු නොවේද? 

මෙවන් කර්තව්‍යයක් උනන්දුසහගත පුද්ගලයින් අතලොස්සකගේ පෞද්ගලික උනන්දුව මත පමණක් වරින්වර පවත්වන වැඩමුලුවකින් දෙකකින් කළහැකි දෙයක් නොවේ. මා සිතානාකාරයට තරුණ හා උනන්දුව ඇති නිර්මාණකරුවන් සඳහා එවන් ‘පුහුණු’ කටයුතු මෙන්ම නොයෙකුත් දැනුම් පර්ෂද සඳහා අවකාශ විවරකරදීම නිරන්තරවම ආයතනගත මට්ටමකින් කළයුතු කාර්යයකි. ඊට ග්‍රේෂන් පදනමට හෝ අන් ආයතයකට උරදිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙය අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු දෙයකි. මාගේ තර්කය හුදෙක් වැඩමුලු පැවැත්වීමෙන් ප්‍රතිභාපූර්ණ සාහිත්‍යකරුවන් බිහිකළ හැකිය යන්න නොවේ. මා පවසන්නේ එවන් උත්සාහයන් මගින් තරුණ ලේඛකයින්ට තම රචනා හැකියාව දියුණුකර ගත් ප්‍රසිද්ධ නිරිමාණකරුවන් මුනගැසීමට අවස්ථාවන් ලැබීම නිසා එමගින්ම යම් ආකාරයේ උත්තේජනයක් හා වඩාත් පුලුල් වූ නිර්මාණ සාහිත්‍යය ලොවට ඇතුලු වීමට මාර්ග විවරවන බවත්ය. මා සිතන්නේ වසර ගණනාවක් මුලුල්ලේ ඉංදියාවේ රාජස්ථානයේ වාර්ශිකව පවත්වන ජායිපූර් සාහිත්‍යය උත්සවයෙන් බොහෝ දුරට සිදුවන්නේ මෙයයි.  මේ මූලික වශයෙන් සාහිත්‍ය පිළිබඳ සාරවත් කතාබහට සහභාගීවීමට හා ඇහුම්කම්දීමට මූල්‍ය පදනමකින් තොරව කැමති  ඕනෑම අයෙකුට අවකාශ විවරකරදීමකි. මාගේ වැටහීම නම්, මීට සහමුලින්ම ප්‍රතිවිරුද්ධ ස්ථාවරයක් සරණයෑම නිසා ලංකාවේ ගාල්ල සාහිත්‍යය උත්සවය මේ සම්බන්ධයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක වූ බවයි. අවංක හා ප්‍රමාණික උනන්දුවක් තිබේ නම්, දැනට ඉන්දියාවේ මාගේ ස්ථානගතවීම කරණකොටගෙන මේ සම්බන්ධයෙන් යම් අකාරයක සහයක් මට ද දියහැකියැයි මම විශ්වාස කරමි.

මා සිතන්නේ එක් සන්ධ්‍යාවකට මෙවන් සභාවක සාමාන්‍යයෙන් කිවයුතු ප්‍රමාණයටත් වඩා වැඩි යමක් මේ වන විටත් මා පවසා ඇති බවයි. මාගේ ස්ථාවරය ඔබ සැමට පැහැදිලි බව මගේ විශ්වාසයයි. ඒ අදහස් සමග ඇතැමුන් එකගවන්නේද නැද්ද යන්න අවශේෂ කාරණයකි.
--> --> --> --> --> --> --> -->

Wednesday, October 18, 2017

Awards, Recognitions and Sri Lankan Creative Writing in English

Editor’s Note: The text reproduced below is the longer version of the introductory comments made at the BMICH, Colombo on 27th May 2017 at the announcement of the winner of the Gratiaen Prize 2016. 

About Concerns of Judges

When speaking of the concerns we have as judges with regard to our experiences in judging the entries for the 2016 Gratiaen Prize, I am speaking on behalf of my fellow judges, Chandana Dissanayake and Ruhanie Perera as well. These are our collective thoughts. Over two decades, the Gratiaen Prize scheme has been an important system in providing recognition to writers in Sri Lanka who write in English. And this should continue. We already noted in April when the short list was announced that it would be best to institute separate award schemes for different kinds of creative writing in English on the same model as the H.A.I. Goonetilleke Award for Translations. Though difficult, this is not impossible if there is a willingness to work with other concerned entities and people who may share the same goals and ideals. This is primarily to offset financial burdens. This self-conscious diversification will limit the kind of subjectivity that necessarily seeps in now, as the system is way too open, and judges have to precariously navigate across varied genres of writing to arrive at ‘reasonable’ decisions. And that does not necessarily work too well all the time. The present scheme makes life difficult for both contestants and judges.

Photo courtesy of Daily Mirror, Colombo
Ideally, the broad schemes and criteria for judging works in each category should be formally and clearly defined and publicly available so that contestants would know on what criteria they are being evaluated. But at the same time, there needs to be some leeway and flexibility for judges to be creative when needed, within limits. In other words, there is a need to have a more transparent and robust scheme with built-in possibilities of flexibility.

We also think that the Gratiaen Prize and other similar award schemes in the country need to ask themselves two fundamental questions: That is, should they be looking for the best creative writing in English in the country on par with global writing standards and norms? Or, should they be overtly moved by local conditions? If it is the latter, then, judges might often have to reduce global standards drastically – quite possibly against their better judgment – to deal with perceivably local conditions and idiosyncrasies. This simply cannot be good for the future of creative writing in the country. 

As the Gratiaen Trust begins to celebrate its 25th anniversary while reflexively revisiting its important institutional history, we hope these issues might be thoughtfully explored so that a more reasonable scheme for evaluating creative writing in our country might be evolved.

On Creative Writing in Our Country

Let me take a few moments to reflect on the status of creative writing in Sri Lanka, but with a focus on prose. But I think what I have in mind can be generalised across all genres. These thoughts are based on my reading of Sri Lankan writing in Sinhala and English over the last couple of decades, and not by looking at the entries we received for the 2016 Gratiaen Prize. But these are simply my thoughts, and I do not want to implicate my two young colleagues in whatever politically incorrect I might say today.

I have often wondered why is it that Sri Lanka has not produced in contemporary times writers like Gabriel García Márquez, Umberto Eco, Fernando Pessoa, Pablo Neruda, Faiz Ahmed Faiz, Rohinton Mistry, Salman Rushdie, Elif Şafak, Orhan Pamuk and so on. Admittedly, these choices are based on my own subjective interests and taste. But all these are globally recognized writers of creative fiction from different parts of the world.

When I am asking such a rhetorical question, I am also asking why is it that our creative writing in general – whether short stories, novels, poetry and so on – lag so far behind in terms of global norms, and particularly with regard to recognition? I can answer this question by focusing on four specific and inter-related areas of concern:

1) One is about the time spent on creating a work, and the nature of exposure a writer might have to the expansive world of writing;
2) The second has to do with the use of language;
3) The third concern is what appears to be a limitation of imagination in working out plots and ideas;
4) The fourth is the relative lack of attention to research and a pronounced disinterest in broader domains of knowledge.
All of these are inexorably linked, and inattention to one, would obviously affect the others, and the work as a whole.

On Time Spent in Creating a Work

As I read Sri Lankan fiction and poetry in general, I don’t get the sense that most people have spent as much time as they ideally should in working out the structure and details of what they write. Many seem to be in a mighty hurry to finish, publish, and win awards. And it does not help that we hardly have a professional publishing industry in this country with competent systems for vetting and reviewing. As we know quite well, publishing often depends on the personal connections a writer has with publishing houses, and the commercial interests of these publishers. In this scheme of things, quality of writing is not always a major concern. This means that writings, which have not achieved the necessary quality due to lack of investment in time and effort and have not fulfilled other essential criteria, can easily be published. They might even win local awards.

Unfortunately, many of us – be they writers or not – are also not too keen to broaden our horizons, by reading widely. If one reads, Fernando Pessoa’s work, The Book of Disquiet, how can one miss what Phillip Pullman has called “mysteries, misgivings, tears and dreams and wonderment” within the book’s 260 odd pages? If you read Vikram Chandra’s Red Earth and Pouring Rain, his first novel, one can see he is a master narrator of stories, moving Adam Thorpe to caustically comment that Chandra’s novel “makes its British counterparts look like apologetic throat-clearings.” Similarly, Umberto Eco’s Prague Cemetery, convincingly deals with 19th century Europe – from Jesuit plots against Freemasons to Italian republicans strangling Catholic priests with their own intestines, and so on.

All these have become memorable works of fiction primarily due to the time the writers have taken to perfect their art, to fine-tune their narrative styles, do essential research and build the necessary background.

What is stopping us from bringing such well-established global milestones to bear upon what we write locally? In the prevailing circumstances, if we go beyond our islanded frame of mind, and situate some of our hurriedly produced works without any seeming inter-textual sources of inspiration in a global scheme of reckoning, how would they fare? Would they make a mark in a far more competitive environment? But then, why should one even attempt for such greater heights when we can manage with much less, right here?

I leave these questions unanswered for you to think about.

On the Issue of Language

By and large, in much of the Sri Lankan writing I have read, I don’t see a passion or a serious engagement with language or radical experimentation with different forms of writing.

This is not about using correct spelling or grammar. In many cases, language is either economical, fed by an unfortunate limitation in vocabulary, or it’s simply dry. Not much time or effort is taken for essential description, to build up stories, or construct conversations. Or, it is forced, and wordy. By and large, one also cannot see much reflection and thinking when it comes to creatively dealing with various forms of writing as well. There is not much interest to work across genres. All these shortcomings, I think comes when language is merely used as a utilitarian device for the primordial act of communication, and clearly devoid of passion, color, emotion, imagination and feeling. How often do you see passages like the following in Rushdie’s The Enchantress of Florence in our writing?
“A week after his final refusal, Marco Vespucci hanged himself. His body dangled from the Bridge of Graces, but Alessandra Fiorentina never saw it. She braided her long golden tresses at her window and it was as if Marco, the Fool of Love were an invisible man, because Alessandra Fiorentina had long ago perfected the art of seeing only what she wanted to see, which was an essential accomplishment if you wanted to be one of the world’s masters and not its victim. Her seeing constructed the city. If she did not see you, then you did not exist. Marco Vespucci dying invisibly outside her window died a second death under her erasing gaze.”
I will not over-stress my point. But as fellow readers, I think you can grasp what I am concerned about.

On Limitations in Imagination

When specifically thinking of fiction set in defined historical or mythical epochs, examples that instantly come to my mind are Marquez’s One Hundred Years of Solitude, Eco’s Prague Cemetery, Elif Şafak’s The Architect’s Apprentice and Orhan Pamuk’s The Museum of Innocence.

These are simply unconnected references that are stuck in my mind due to the ways in which they have used history, notions of the past or memory to develop their plots with a nuanced sense of imagination to narrate their tales. There are many other examples.

Our written histories are replete with many possible and quite intriguing points of departure, which could ideally allow us to write good historically rooted fiction. But we don’t seem to ask the right kind of questions or allow our imagination to blossom within the realms of possibility. For instance, why shouldn’t one of our novelists ask: Are Dipavamsa, Mahavamasa and Chulawamsa the only preeminent records of historiography?

Within the frame of that question, what about the fictional possibility of a secret, not yet discovered, but possibly existing record of our history which local monks had spirited off to Nalanda for safe keeping in times of local calamity, which was in turn taken to China by the pilgrim monk Xuan-zang during his 18 years of travel across the region from China to India and back, before the ultimate and complete destruction of the Nalanda library and the main complex itself. Xuan-zang’s descriptions of Buddhist sites in ancient South Asia are among the most complete accounts one can find, and he dreamt of coming to Lanka, but could not.

Within these possibilities, what is stopping one of our own from writing a work of fiction in which the story line might suggest that our understanding of local history would radically change if this lost manuscript languishing in some godforsaken Chinese monastery in the Sichuan Province was found? That could be a fascinating journey into history, the intrigues of present day politics, and the world of myth and belief while allowing creative imagination to blossom. When I wonder about these fictional possibilities, I often think about books like Umberto Eco’s Name of the Rose or Jostein Gaarder’s Vita Brevis: Letters to St Augustine both of which engaged with history deeply to weave their narratives. But closer to home, it seems to me that Prof Gananath Obeyesekere’s recent book, The Doomed King: A Requiem for Sri Vikrama Rajasinha, which offers a creatively revisionist history of 19th century Lanka with a focus on our last king, presents tremendous possibilities for creative writers interested in historical fiction.

But to ask such questions, and to allow one’s creative imagination to soar, we must be exposed to the broader worlds of global writing and domains of specialised knowledge, such as the historical records that Prof Obeyesekere has consulted in our own context, and Xuan-zang’s detailed travel accounts, all of which are now published and available in English. But above all, to do all this, one must have reservoirs of patience and time.

On the Issue of Research

In my mind, no creative writing is possible without sound background research. As a novel, Rohinton Mistry’s Such a Long Journey, foregrounding the life of Mumbai’s Parsi community and India’s nationalist politics of the 1970s would not have been possible, if not for the thorough research on Indian politics and demographic transformations undertaken by Mistry. Similarly, Baudalino would not have worked if not for Umberto Eco’s considerable grasp of Christian and European history of the 12th century. Similarly, Eco’s Name of the Rosehas become what is, due to the author’s sound grasp of medieval European history, semiotics, biblical analysis and literary theory.

To reiterate, it is due to sustained research that these novels and many others like them, have been able to successfully create the overall context and mood within which they flow, and have acquired global recognition.

But knowledge of this kind has to be self-consciously sought, and the only method for doing this is through extensive research. There are no short cuts. Such knowledge does not merely come from quotidian experience, by reading the morning newspapers, casual online loafing and certainly not through divine or demonic intervention.

In these times of uncritical and populist nationalism, some of you might say I am being unreasonable, unpatriotic, and we write as well as anyone else. To friends and colleagues with such reservations, my only question is this: how come our writing in English has not become a global presence – barring a very few exceptions? Why was it necessary that many writers with Sri Lankan family connections had to first leave our shores to become globally ‘recognised’? Is it a massive conspiracy against us by the rest of the English-speaking world?

More realistically, I would say, the answer lies in our collective inattention to the four areas of concern I just outlined. But obviously, there are many other issues as well, which I have not discussed today. In any event, without the ability to be self-critical and reflexive of our predicaments, we simply cannot go beyond the often self-defeating systems of reckoning presently in place in our country. No system of evaluating creative writing should be obliged to offer awards annually as a matter of ritual. Let there be dry spells for a year or two or more, if entries that fulfill basic global norms are not received for consideration. As we have already noted, it is a serious mistake to have systems for evaluating creative writing too closely anchored to local conditions and idiosyncrasies. After all, we compete with the world successfully and on an equal footing in areas like visual art, film, architecture, cricket and political violence. So why not writing? The local can inspire us, and it certainly should; but we must necessarily write for the world, particularly if we write in English. My point is if we offer an award to one of our own locally, he or she should also be able to compete with global award schemes with the same entry. If this is not possible, then there is something very wrong in what we do.

Photo courtesy of Daily Mirror, Colombo
I have said all this today for a reason. It is not to dampen your spirits, but to make a plea for our collective future in writing. Including the Gratiaen Prize, we have systems of reckoning focused entirely on the end product of the creative process. That is, the focus is on ‘awards.’ We have almost no regular and institutionalised systems in place to help budding writers to get their craft right; to discuss the kind of things I have outlined, and to offer ways to deal with these. How can we offer awards without first clearing the avenues to get there? This is not something that can be done with irregular efforts by a handful of concerned individuals. I think it is essential that such systems of ‘training’ and exposure be made available to younger and aspiring writers on a regular basis – be it by the Gratiaen Trust or other concerned entities. But it must be done. I am not arguing that workshops will create good writers. But I am saying that such efforts will offer young writers exposure to people who know their craft and may work as regular sources of inspiration. This is what in certain ways, India’s Jaipur Literature Festival has done over the years primarily due to its policy of free access, and Lanka’s Galle Literature Festival has failed to do for precisely the opposite reasons. Given my present location, this is something I can help with, if there is adequate and serious interest.

I think I have said enough for one evening. And I am sure my position is clear enough whether people opt to agree or not.